مهندس حامد قدوسی کارشناسی مهندسی صنایع و اولین فارغ التحصیل کارشناسی ارشد MBA از دانشگاه صنعتی شریف است، او در مقطع کارشناسی جزء 10  نفر اول و در مقطع کارشناسی ارشد رتبه 3 کنکور سراسری را حائز شده است. فارغ التحصیل سال 82 می باشد و حدود 9 سال است که به عنوان مشاور با سازمان های مختلف داخلی و خارجی همکاری می کند و در حال حاضر در خارج از کشور مشغول ادامه تحصیل می باشند. ایشان این سوالات را در گفتگویی که با آقای مهندس شراهی در سال 1382داشته اند، پاسخ گفته اند.

برای کسانی که می خواهند این رشته را در خارج از کشور بخوانند چه توصیه ای می کنید؟

پاسخ:
رشته گرانی است. شهریه اش بین چهل تا هشتاد هزار دلار است. ولی بر خلاف رشته های دیگر معمولا بورس تحصیلی وجود ندارد. اگر کسی بتواند برود و این منابع را داشته باشد خیلی خوب است. سطح آموزش MBA در خارج خیلی خوب است. شاید سوئیس، انگلیس و فرانسه و آلمان ارزانتر باشد. مسئلة اصلی تامین هزینه است. کسی که MBA را در خارج می خواند مجبور است که هزینه اش را یا از ایران تامین کند یا کار دانشجویی انجام دهد.

Q2.
MBA چیست؟
پاسخ:
MBA مدل آمریکایی آموزش مدیریت است. تقریبا اواخر قرن 19 و اوایل قرن 20 شکل گرفت و مخفف Master of Business Administration است. BA  را در ایران مدیریت  بازرگانی  می گوییم که سال هاست که در کشور وجود دارد. تفاوتی که با رشته های دیگر دارد این است که MBA یک رشتة‌ علمی نیست. یعنی درصد عمدة کسانی که این رشته را می خوانند نمی خواهند کار تحقیقی بکنند. بلکه هدفشان این است که مهارت های مدیریتی خودشان را افزایش دهند. فرقش با کارشناسی ارشد های دیگر این است که رساله ندارد. به طور کلی این رشته حالت تحقیقی ندارد و تنها توسعة مهارت است. و کاری که می کند این است که اگر فردی که متخصص است و می خواهد مدیر شود لازم را به او آموزش می دهد. مثل حسابداری ، بازاریابی ، اقتصاد، کامپیوتر و ... MBA  در آمریکا شکل گرفت. به این ترتیب که بعد از جنگ جهانی دوم که تقاضا برای مدیرهای خیلی حرفه ای بالا رفت. مهندسانی که در صنعت کار می کردند مهارتهای جدیدی برای مدیریت لازم داشتند. در حال حاضر طبق آخرین آمار000/60 نفر فارغ التحصیل MBA هستند. تا اوایل دهة 60 کشورهای دیگر دنیا MBA نداشتند و شروع به ایجاد و گشترش این رشته کردند. بعد از آمریکا ، انگلستان اولین کشوری بود که MBA را ایجاد کرد.
الان رشد MBA در آمریکا متوقف شده ولی در آسیای شرقی و در کشورهای در حال توسعه رشد خوبی دارد. در دهة 90 ناگهان رشد فارغ التحصیلان MBA زیاد شد. البته اخیرا از نظر آموزش رقبای دیگری هم پیدا کرده. مثلا افراد را در داخل شرکت کاملا متناسب با نیازهای شرکتشان آموزش می دهند. بحث آموزش از راه دور هم باز یک رقیب MBA است. کسانی که MBA می باشند وارد عرصه مدیریت می شوند و در سطوح مختلف مثل مدیر تولید یا بازاریاب یا مدیر مالی مشغول به کار می شوند یا نهایتا مدیر عامل شرکت می شوند. گروه دوم که شاید 9/9 درصد از فارغ التحصیلان MBA هستند وارد کار مشاوره می شوند. برخی در شرکت های مشاورة مدیریت (در ایران مثل سازمان مدیریت صنعتی) کار می کنند و گروهی به عنوان کارشناس مثلا تحلیل گر مالی یا تحلیل گر بازار یا متخصص نیروی انسانی در سازمان ها کار می کنند بدون اینکه وارد کار اجرایی شوند. گروه سوم که درصد کمی هستند ممکن است ادامة تحصیل بدهند و دکترا دریافت کنند و استاد شوند. رویکردی کنونی دنیا، رویکرد کار آفرینی است به این معنا که ما باید فارغ التحصیلان MBA را تشویق کنیم تا خودشان کسب و کار راه بیاندازند.
به طور کلی MBA به درد چه طیفی از افراد، با چه تحصیلاتی می خورد ؟
پاسخ:
یکی کسانی که در بخش صنعت یا خدمات یا در بخش هنری کار می کنند و احساس می کنند گرایش های مدیریتی دارند، اگر MBA بخوانند در شرکت ها و سازمان های خودشان ، مدیران موفق تری می شوند. گروه دوم آنهایی که فکر می کنند به تحقیق و مشاوره در حوزه مدیریت علاقه دارند. که در اینجا رشته دیگر واقعا چیز مهمی نیست. شما ممکن است کارشناسی زیست شناسی داشته باشید ولی به مسائل مدیریت علاقه مند باشید، بنابراین وقتی MBA بخوانید می توانید به عنوان مشاور وارد سازمان شوید.

در آمریکا تعداد زیادی دوره وجود دارد مثل MPA 1 که ما به آن مدیریت دولتی می گوییم و معادل آن در ایران وجود دارد. اداره کردن سازمان های بخش دولتی مثل بخش خصوصی نیست. در بخش دولتی با مسائلی مثل بودجه سازمان ها، ادارة اثر بخش آنها، مسائل مربوط به محیط زیست، قانون و سیاست مواجه هستید. MBA خیلی رشته مناسبی برای این افراد نیست. ولی در ایران چون MPA و با کیفیت خوب نداریم دولتی MBA می تواند عدة زیادی از مدیران دولتی را می تواند تحت پوشش قرار دهد.

 

به طور کلی آیندة این رشته در ایران چگونه است؟ چه از لحاظ دانشجویان چه از لحاظ کمی و کیفی و چه آینده کاری؟

پاسخ:
هم چنان ظرفیت پذیرش دانشگاه زیاد شده، مثلا از 30 نفر به 50 نفر شده تعداد متقاضی نیز بالاتر رفته است. این نشان می دهد که قبول شدن در MBA در سال های اخیر سخت تر شده است. به این ترتیب افراد قابل تری انتخاب می شوند. پس اقبال عمومی خیلی جدی شده است. اغلب تقاضا برای متخصص MBA زیاد است و در بازار عرضه کم. به این دلیل بازار کار خیلی خوبی پیدا کرده، ولی اگر تعداد کسانی که فارغ التحصیل MBA هستند زیاد شود این بازار با افتی مواجه خواهد شد. ولی همانطور که مثلا حرفة وکالت یا دندانپزشکی و حسابداری با مکانیزمهایی همیشه دستمزدش را بالا نگه می دارد، حرفه MBA هم همین کار را باید بکند. MBA  حرفه ای است که در دنیا دستمزدش بالا است. همیشه دستمزدهای ردة مدیریت و مشاوره بالاست. تعداد فارغ التحصیلان که در جامعه زیاد شود اثر مهمی خواهد گذاشت که تا 8ـ7 سال دیگر ظاهر خواهد شد. الآن دانشگاه شریف پذیرش دارد و دانشگاه های دیگر هم فعال شده اند و رشته های مشابه MBA را تربیت می کنند. سالی 300ـ200 نفر فارغ التحصیل این رشته می شوند و در یک پروسة‌ ده ساله دو سه هزار نفر از این افراد را خواهیم داشت که جذب سازمان ها می شوند.
ما تحقیق کردیم مشاور مدیریت در کشور ما با کشورهای دیگر خیلی فاصله دارد و حدود 1/0 سهم جهانی است. پس ما می توانیم ده برابر رشد داشته باشیم ، از طرفی شرکت های بخش خصوصی در ایران رشد می کنند. شرکت های خانوادگی کم کم دارند آنقدر بزرگ می شوند که خانواده ها نمی توانند آن را اداره کنند و یک مدیر حرفه ای می خواهند. شرکت های خارجی وارد ایران می شوند و اینها مدیران قابلی می خواهند. شرکت های دولتی کم کم خصوصی می شوند و همة اینها تقاضا برای مدیران کارآمد ایجاد کرده است.
بعضی ها می گویند که MBA رشته ای است که درآمریکا کاربرد بیشتری داردو در فضای آمریکا می تواند کاربرد داشته باشد. آیا MBA در ایران می تواند کاربرد داشته باشد؟
پاسخ:
این سوال را اروپایی ها هم دارند و در آنجا هم می گویند مدل ، آمریکایی است. ولی من این را خیلی منطقی نمی دانم. در MBA مثلا یاد می گیریم اصول طراحی سازمان موثر چیست؟ چگونه مطلبی را ارائه کنیم؟چگونه مذاکره کنیم؟ چه اصولی را در بودجه ریزی داشته باشیم؟ حالا اگر شما بگویید قوانین کار ما فرق می کند این طبیعی است. MBA  یک نگاه علمی به شما می دهد، که در همه جای دنیا صادق است. در همه جای دنیا آدم ها یک طور انگیزه پیدا می کنند، و در همه جای دنیا بازارها با یک اصول رقابتی کار می کنند. همه جای دنیا پول از منابع مختلف تامین می کنند و اینها چیز عجیبی نیست. وقتی اصول را دانستید با واقعیت های بیرون راحت تر می توانید کار کنید.
کسی که MBA می خواند در چه زمینه هایی می تواند مشغول کار شود؟
پاسخ:
1ـ دستیار پژوهش در پروژه های مشاوره و تحقیق در مدیریت شوند، که حدود 30% جذب این کار شده اند. 2ـ به عنوان کارشناس مدیریت در بخش های مختلف مثل کامپیوتر و سیستم های اطلاعاتی، بازاریابی، تولید، مالی، کیفیت و طراحی محصول جذب شوند.3ـ به عنوان مشاور و در زمینه های تخصصی کار کنند و باید تجربه و تئوری در کنار هم آمیخته شود. تمرکز خاصی هم لازم دارد. 4ـ به طور حرفه ای مدیریت کنند که برای هر 4 مورد اخیر تقاضای خوبی در کشور وجود دارد . 5ـ برای خودشان کسب و کار راه بیاندازند.
میانگین ماهانه درآمد فارغ التحصیلان MBA در ایران چقدر است؟
پاسخ:
طبق آماری که گرفتم فارغ التحصیلان MBA الآن 4 تا 5 برابر رشته های دیگر درآمد دارند. الآن یک فارغ التحصیل MBA تقریبا بین ساعتی 3500 تومان تا 30000 تومان دستمزد دارد. الآن بازار کار جالبی دارد ولی اگر فارغ التحصیل زیاد شود این درآمد کم می شود، ولی به هرحال تجربه دنیا این است که کسانی که MBA می خوانند درآمدشان بالا است.

فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد این رشته در چه زمینه هایی می توانند ادامة تحصیل دهند؟

پاسخ:
MBA از آن رشته هایی است که کارشناسی ارشد آن خیلی برجسته تر از کارشناسی و دکتری است. کسانی که MBA می خوانند در رشته مدیریت ادامه می دهند. 90% فارغ التحصیلان MBA ‌ می خواهند وارد تجارت و کار شوند. 10% بقیه هم که وارد مشاوره می شوند باز هم می خواهند کار کنند. دورة دکتر دوره طولانی و تحقیقاتی است و معمولا حوصله نمی کنند که 5 سال دورة دکتری برای بخوانند. اگر کسی علاقمند باشد می تواند در رشته های مدیریت ادامة تحصیل دهد.
مهارت های تجاری که در MBA آموزش داده می شود، چه تأثیری بر زندگی حرفه ای می گذارد؟
پاسخ:
مباحث مدیریت را با نسبت عمق بیشتری احساس می کنید. متوجه می شوید برای اینکه سازمان رشد کند متغیرهای متعددی باید در آن کار کنند که باید به آنها حساس باشد. و این که مدیریت کردن کار خیلی مشکلی است و تغییرات ایجاد کردن راحت نیست. کسانی که در کار تجارت بوده و مدیر هستند، بعد از مطالعه MBA ‌ احساس می کنند مهارتشان بیشتر شده است. حقوق کسانی که MBA خوانده اند در آمریکا 5/3 برابر کسانی است که با همان تحصیلات و سن در موقعیت های دیگری کار می کنند. این است که حقوق MBA رشد بیشتری می کنند و می توانند بهتر در سازمان ارتقا پیدا کنند یا یاد می گیرند که بهتر پول دربیاورند. وقتی MBA می خوانیم یاد می گیریم که چگونه باید ارتباط برقرار کنیم یا چگونه باید یک مسئله را حل کنیم. با پیچیدگی ها و سیاست ها در داخل یک سازمان آشنا می شویم. این مباحث به هرحال به کسی که در سازمان به عنوان کارمند کار می کند خیلی کمک می کند که رشد موثری داشته باشد.
علاوه بر مهارتهای تجاری و کاری، اگر MBA خوب درس داده شود ، می توانید MBA را رها کنید و برگردید در جای خودتان، ولی در کارتان موفق تر از دیگران هستید و یاد می گیرید که چگونه اوضاع را مدیریت کنید.